Aan het werk- een dagje atelier

Zoals we in Nederland ook graag seminars, bijeenkomsten en conferenties organiseren, is men in Benin ook gek op het bij elkaar komen. De meest gangbare naam hiervoor is ‘het atelier’, maar uitnodigingen voor ‘journées de reflexion’ of conference vinden ook gretig aftrek. Het delen van kennis wil soms iets in gedrang komen door de vele beleefdheden en tradities, en eventueel een klein beetje gebrek aan time-management…het kan de vreugde niet teniet doen…vooral het kopje koffie, een zompige croissant, de Afrikaanse lunch en de cocktail tot slot weten de dag de nodige extra glans te geven (maar zeg nou zelf, een echte Hollander kan de gratis lunch en een goed diner ook best wel waarderen J).

Ik pas mij netjes aan, en verheug mij dan ook op het atelier ter afsluiting van ons programma met de ambassade, SNV en vele organisaties en gemeenten hier in Benin ter bevordering van ‘Domestic Accountability’. Accountability is het afleggen van verantwoording, de gemeente moet uitleggen wat het gemeentelijke plan is, de begroting, welke activiteiten ook daadwerkelijk uitgevoerd werden en wat de afrekening daarvan was. In veel ontwikkelingslanden ontvangt de overheid meer geld van donoren dan van haar eigen burgers, en daarom kan er het misverstand ontstaan, dat zij zich alleen moeten verantwoorden naar Nederland, Frankrijk, Amerika, de EU of wie dan ook maar geld in Benin wil stoppen…de burger wordt zogezegd even vergeten…het hele idee van een relatie tussen overheid en burgers kan zo in gedrang komen, en het idee dat politici ge- of herkozen worden op basis van hun functioneren valt een beetje in het water. Mmm, je zou je bijna af gaan vragen hoe democratisch het is, raar hè? Domestic accountability betekent dan het verantwoording afleggen van de overheid naar haar burgers en zou wat ik hierboven beschreven heb moeten voorkomen.

Een hoop mensen waren het dus met elkaar eens dat hier nodig iets aan gedaan moest worden in Benin, en vanaf 2008 werden zowel de gemeente als maatschappelijke organisaties, die de burgers vertegenwoordigen, gesteund om beter te leren verantwoorden en verantwoording te vragen. Na vele ateliers is het nu, anno juli 2011, tijd om alle ervaringen, gebundeld in een gids, als cadeautje aan te bieden aan de staat van Benin, en ieder die maar wat wil leren over verantwoording afleggen.

’s Ochtends vroeg na een koude douche spring ik in mijn nette pakkie en wacht geduldig tot Camille mij biebt- ten teken dat hij voor de deur staat. In de auto is er nog net even de tijd om mijn ‘speech’ door te spreken en Camille geeft nog wat tips. Eenmaal in het ‘Palais de Congrès’ wordt mijn inburgering goed zichtbaar en loop ik allerhande bekenden tegen het lijf, lijkt mij een indicator dat er voldoende ateliers zijn organiseert in de afgelopen twee jaar. Met een gepast ‘delai’ neemt ieder plaats voor de opening, en mag ik aanschuiven op het podium, gesandwichet tussen de directrice van SNV, waarnaast de vertegenwoordiger van de Nederlandse ambassade, en de directeur van het ministerie van Decentralisatie (euh nee, l’adjoint du directeur du cabinet du ministère de la Decentralisation , la Gouvernance Locale, l’Administration et l’Aménagement du Territoire…ja ik kan dit daadwerkelijk uit mijn strot krijgen, oefening baart kunst!). Achter ons hangt het noeste werk van een troep naaisters die op kleurrijke wijze de titel van de happening in stof hebben omgezet, de namen van de geldschieters uiteraard niet vergeten! Als iedereen zit en de media-kudde de camera’s en microfoons onder onze neus geschoven hebben wordt met spanning toegekeken, sommigen toehoorders zijn reeds in slaapgevallen, maar zullen ontwaken bij het teken van de pause café, hoe wij ons versje opdreunen. Chers Monsieur l’adjoint au directeur…cher monsieur le représentant de l’ambassade du Royaume…, chère directrice de la SNV, chers représentants des ministères (ja, ik maak mij er wat makkelijk van af J), chers maires, chers… chers…chers..mesdames et messieurs, chers amis…een mooie uitweiding volgt over het belang van dit en dat, hoe goed iedereen zijn best heeft gedaan en zal moeten blijven doen, wat we allemaal bereikt hebben, ik probeer nog wat origineels toe te voegen…ik hou er bijvoorbeeld wel van de groep te vergelijken met het Nederlands voetbal team…en hoe ik nu nog huil de na nederlaag tegen Spanje die ik hier in Cotonou zich zag voltrekken…’s avonds maar even kijken wat er over is gekomen op de lokale télévision J. Na de vele woordjes van de belangrijke piefen (huh, hoe kwam ik daar dan terecht?), volgen vele presentaties en discussies.

Vooral de wijze van discussiëren vind ik erg boeiend…of slaapverwekkend? We nemen een lijstje en vragen ieder die wat op- of aan te merken heeft zijn of haar vingertje op te steken. Nadat iedereen netjes is genoteerd lopen we de lijst één voor één na en krijgt ieder de gelegenheid het woord tot de zaal te richten (en het woord geeft men hier niet snel terug! Mind my words!), als dat ellenlange proces erdoorheen gedrukt is, moeten we vragen een voor een beantwoord en wordt de lijst dus nogmaals doorgelopen. Van enige interactie valt dan ook niets te bespeuren en echte knelpunten kunnen met groot gemak weg gebazuind worden door nóg uitvoeriger in de rondte te praten over enkele details.

Moe-gesproken, met suizende oren en volle buikjes komt er toch echt altijd een einde aan de dag. Hier dan ook het hoogtepunt: de lancering van de gids! Eerst nog een wetenschapper aan het woord, die zo hoogdravend met raar Frans Frans accent, zeer bedachtzaam zijn zinnen aaneen reeg, dat de ogen van Francis (een Beniner die op de ambassade werkt) bijna uit hun kassen vielen. Ik kon mijn lachen al bijna niet inhouden, maar werd nog meer op de proef gesteld toen plots de hele zaal in een rij (of duwend en trekkend) aan ons podium voorbij kwam zodat wij vier piefen de gidsjes konden signeren…eindelijk kon ik het voelen hoe het zou zijn een bekend schrijfster te zijn die haar bestseller signeert J (alleen was dit geen bestseller, en was ik niet de schrijfster, een soort droog oefenen misschien?). Nog even gebruik gemaakt van de terugkerende rust om onze yovo vriend Michiel in the spotlight te zetten ‘ahhh Michiel , tu n’est pas venu signer ton guide????’