Togo-time

Onder het genot van een bakkie pleur en de frisheid van een flinke regenbui, kom ik langzaam tot rust van een intense rally dwars door alle regionen van Togo land. In een luttele acht dagen net de 2000 km niet aangetikt. Onze team-leden: de twee Bohicono’s (Belgische bewoners uit het stadske Bohicon), Jonas en Greet, LaDa (Lars en Dagmar), en de fameuze Lola…of Lolita.

De reis begon uiteraard bij de roots, op het strand van Grand Popo, waar wij met Mr. Rasta-man het voetbal-verdriet wegspoelden met een cocktail. Oranje gadgets ver weggestopt en het nieuwsbericht van deze catastrofe bij de grens negerend, stoven wij vol gas door naar Noord Togo. Vanuit de reggae sferen kwamen we in een niet minder relaxte ambiance terecht in ‘huize Siel’ te Pligou. Deze stek, buiten een gehuchtje op steenworp van de Burkinabé grens, heeft een fabelachtige uitkijk over ‘the shire’, een vallei met poppetjes-achtig landschap. Vanaf de rotsen raak je bijna vanzelf in meditatieve staat terwijl je de ronde hutjes op cirkelvormige erven observeert, omgeven door met palmbomen afgescheiden akkers, en begeven door families met geiten, koeien en tot Lola’s grote plezier… kippen! Zij trof hier eveneens haar eerste jeugdliefde: Capitain, welke zij vol enthousiasme het hof maakte. Helaas was de liefde niet wederzijds en een eerste verdriet werd geleden…buitengesloten door deze stoere makker en zijn maat Admiral. Het verdriet was bijna ziekmakend te noemen en bij vertrek werd dan ook in twee beurten de koningsmaaltijd van de avond tevoren teruggeworpen…een eerste male ín de RAV-bak, en een twee male half erbuiten. Met dank aan Lars H. Als gedenkteken hebben we de resten tot de laatste dag aan het raam laten kleven, Lola’s liefdesverdriet is niet zonder slag of stoot voorbij gegaan!

Na de filosofieën van Mr. Rasta-Man en Siel tot ons genomen te hebben, was het tijd voor een ander gezichtspunt. En zo belandden wij in de Bierstube van een Duitse Sjamaan in de heuvels van Midden Togo. Met dertien handlangers is hij hier vijf jaar geleden neergestreken, om zich terug te trekken uit de kapitalistische wereld van de euro. Visioenen brachten hen op Togo…na op de wereldkaart te hebben gekeken waar dat land zich mocht bevinden, reisden zij af…om nooit meer weer te keren? Wellicht een goede vooruitblik? CFA in plaats van neuro en zeuro…Helaas troffen wij de hond in de pot…àmai… en waren we overgeleverd aan de filipetti…maar geluk was aan onze zijde, we hoefden niet om drie uur ’s ochtend aan te treden voor fruhstuck…we mochten maar liefst tot zes uur ausslafen!

Na al deze culturele ontdekkingen richten wij ons weer op de weg, en back to the nature…meerdere watervallen kwamen tot ons, en Lola onze heldin stortte zich jankend in het ‘vries’-water om  niet alleen achter te blijven. Na de sportieve capriolen hadden we de culinaire hoogstandjes van de horeca in Kpalime dan ook meer dan verdiend. En zo gingen we dan met tevreden- ietwat borrelende- buikjes de volgende dag weer op huis aan. Goed-daan!

Polisie

In aanraking met de polisie, het is bijna een dagelijks ritueel. We crossen her en der door de stad en overal en nergens solliciteert de plaatselijke polisie voor een gesprekje. deze gesprekjes weerspiegelen alle mogelijke gespreksvormen, vaak een combinatie van de gemoedsrust van beide partijen. Als beide kanten vrolijk gestemd zijn, dan is de korte pitstop vaak sfeerverhogend en gaan we met een goed gevoel uit elkaar, fijn! Het tegenovergestelde kan erg vervelend uitpakken: Zijn zowel wij als de polisie wat oververhit en hebben beide partijen net wat teleurstellinkjes te verwerken gehad, dan kan je maar beter met een naieve kop doorscheuren, direct aan de bel trekken bij collega Claude (die wat toverwoorden uit zijn hoed trekt en daarmee immer deuren opent), of de portemonnaie trekken. Mijn conclusie, de polisie is ook maar een mens, met al zijn en haar goede en slechte buien, net als ik....

Deze week was de situatie anders...een vervelend euvel noodzaakte mij de polisie te vereren met een visite aan eigen huis. Op raadselachtige wijze waren we in de nacht na een bankbezoek door een geheimzinnige gast bezocht, en onze gehele bankbuit was verschwunden! Een open raam en een enkele voetstap op het balkon als enige sporen achtergelaten. Ongezellig hoor, zo onaangekondigd gekomen en gegaan...
Zo toog ik samen met onze conciërge Bienvenu naar het commissariaat van Fidjrosse, ons buurtje. Een boeiende ervaring werd mij toegedaan, waar ik niet enkel die halve dag, maar ook de rest van de week mocht nagenieten.
Aan de 'balie', een houten tafeltje in de schaduw, zat een medewerker van de polisie, die uitgerust met liniaaltje en bic in het grote boek de plaatselijke ongevallen noteerde. Een moeilijke taak gezien het continue multi-tasken (volgens mij blijkt uit onderzoek dit al niet de sterkste kant van de man) wat gevraagd werd: de arme man werd onophoudelijk onderbroken, en hij had het met het schrijfwerk al zwaar genoeg. En dat alles onder toeziend oog van diverse 'slachtoffers' die door zijn collega's in de boeien waren geslagen. Deze criminelen liepen met ontbloot lijf door de 'wachtruimte/balie' of keken vanachter een donker hok met tralies toe.
Eenmaal ons euvel in woorden op papier gezet werd polisie Franck aan ons toevertrouwd en bracht hij een bezoek aan ons beroofde stulpje. Franck trok een rimpel in zijn voorhoofd, een hoofdbrekend geval. Ook hij zette zich aan het schrijven, en ten tweede malen werd het probleem uitgebreid op paper uit de doeken gedaan. Na het voorleggen van de informele rekening van deze grote dienst mocht ik polisie Franck en vriend weer afleveren op kun kantoor.

Na vele telefoontjes waar steeds bleek dat de declaratie nog niet op papier stond, en de commissaris himself uitgebreid geraadpleegd werd, mocht ik eindelijk weer afkomen voor een volgende visite. Via de balie naar de secretaresse naar de commissaris. Boeiend hoe je in dit soort gelegenheden en omgevingen direct doorhebt dat je je gedrag wat aan te passen hebt...zelden zoveel nederigheid, geduld en respect voor een zooitje ongeregeld aan de dag gelegd. En die ervaring was voor mij dan weer een mooie toegevoegde waarde :). Het geeft je ook weer even in inkijken in de houding die van de Beniner dagelijks wordt gevraagd, wat je doet realiseren waar die afwachtendheid en gelatenheid soms vandaan komt.

Na een wat stijve uitwisseling met de commissaris, de koning van dit polisie-rijk, mochten wij weer terug naar de secretaresse. Ten derde malen werd het probleem met pen en liniaal in een schrifje vastgelegd. Na een klein presentje dat onze dank vooraf reeds uitte, werd een afspraak voor de volgende dag gemaakt. En ja, de typemasjien was er zelfs bijgehaald en zo kwam ik in het bezit van een officiële verklaring die ons probleem van de geheimzinnige bezoeker vereeuwigt. En daarbij een hoop nieuwe vrienden gemaakt...wie weet treffen we polisie Franck of een van zijn maten binnenkort aan de rand van de weg, dan hebben we weer wat leuks om op terug te blikken. Deze gezamenlijke ervaring zal vast een goede basis voor een hoop gezellige gesprekken vormen: keep the good spirit:).

Mag het een kwartje meer zijn?

Terwijl Nederland vol kopzorgen om de waterstand zit, hebben de mensen in West-Afrika uiteraard iets anders aan hun hoofd…vanaf de eerste januari ontrolde zich een nieuw scenario. Waar de laatste weken van 2011 veel geruchten de ronde deden over een eventuele devaluatie van de Franc CFA (de munteenheid die in de meeste landen hier wordt gebruikt en gekoppeld is aan de euro, zou van 655 Franc per euro omhoogschieten naar 1000) en men opgelucht ademhaalde bij behoud van de koers, bleek het gevaar uit een andere hoek te komen…

Wij werden ons pas iets bewust van de verandering toen we onze kater uitgeroesd hadden en ons na enkele dagen op de weg terug naar Cotonou begaven: zemidjans (motortaxi’s) en taxi brousses, overal en nergens, vroegen ineens zwaar verhoogde tarieven, unaniem: ’de benzine is duurder’.

Nou is de prijs hier best redelijk zou je denken. Bij een tankstation betaal je ongeveer de helft van wat je in Nederland betaalt. Een zeer kleine minderheid maakt hier echter gebruik van. Veel gebruikelijker is het kopen van benzine op straat, in mooie grote ronde flessen van 20 liter, of afgedankte sterke drank flessen, voor nog eens de helft van de prijs. Deze benzine is illegaal geraffineerd in Nigeria en met bootjes en vervolgens met 800 liter op brommertjes volgestapeld naar Benin vervoerd. Canvas geeft een goed beeld hiervan in de documantaire: Olie in het zwart (aanrader). Dit vormt de basis van het transport netwerk van onder andere Cotonou: non-stop vullen de zemidjans hun tankjes en cruisen door de stad om deze en gene overal en nergens heen te brengen. Luxe oplossing zou je denken, maar pain in the ass van vele inwoners hier. Een ritje mag dan voor ons spotgoedkoop zijn, dagelijks woon-werk-verkeer van enkele kwartjes tot een euro per dag kan makkelijk een derde van een maandsalaris opslokken.

En wat deed zich voor op 1 januari? De prijs van de ‘informele’benzine steeg van 270 FCFA naar 400, op 2 januari was de prijs al 500, op 3 januari haastte men zich van illegale flessen naar officiele tankstations en daalde de voorraad daar snel in, 600, 700, 800, hartje centrum al 900 Franc voor een liter! Voor ons, minderheid tankstation gebruikers een verdubbeling, maar voor de gewone Cotonouer een goede verdriedubbeling van de prijs! Een gewoon salaris hier vandaag de dag staat het simpelweg niet toe de nieuwe bedragen die de zemmie’s verplicht zijn te vragen neer te leggen.
Wat er dan aan de hand was? Eigenlijk had men geen flauw idee wat zich voordeed…misschien hadden de benzine-stokers feestgevierd met kerst en oud en nieuw, en hadden de transporteurs (die sowieso toch levensmoe moeten zijn voor je je op een gammele brommer waagt met 800 liter in je nek en over zandwegen gaat slingeren) zich een gat in hun kraag gezopen. ‘Toch die devaluatie?’ opperde menigeen. Het inzicht kwam voor ons vanuit Belgie. Tussen de eurocrisis en politieke calamiteiten door werden twee enkele minuutjes van het journaal besteed aan de problemen in Nigeria. Na de oproer rondom de kerstviering braken nieuwe rellen uit: de overheid had de subsidie op benzine van de een op de andere dag afgeschaft.

Waar de Nigerianen de straat op gaan, wachten wij in Cotonou met geduld en spanning op een terugkeer van de voormalige situatie. Het hektische verkeer in Cotonou kalmeert met de dag…als het niet noodzakelijk is blijven mensen thuis, of nemen de benenwagen. Voor ons een kleine verandering (de prijs mag dan iets hoger zijn, voor ons nog altijd te behappen, en we krijgen er wat meer rust op de weg voor terug), voor de man en vrouw op de straat hier begint het nieuwe jaar met ware kopzorgen…

Broodnodig water

Met wat voor gemak heb je in één handomdraai water bij de hand. Eigenlijk realiseer je je dat pas wanneer de dreiging zich voordoet dat de voorraad wel eens uitgeput zou kunnen raken. Zo was ik op zondag avond druk in de weer onze water filter af en aan vol te gooien, lege flessen te verzamelen en deze met gefilterd drinkwater te vullen. Er deden namelijk de nodige geruchten de ronde in Cotonou dat water en elektriciteit wel eens afgesloten zouden kunnen worden in heel Benin wegens een staking. En tja, everything is possible and nothing is for sure in Africa…dus al leek het niet heel waarschijnlijk met het bezoek van de paus op komst, wij trokken voorzichtig wat maatregelen. Beter maar even die wasjes nu vast doen, en die afwas maar wegwerken, een emmertje hier om de vloer te poetsen, een emmertje daar om de plantjes water te geven, en niet te vergeten zelf een uitgebreide douche nemen…jeetje wat een hoop water is er hier dagelijks in omloop! En hoeveel dagen zouden we dat volhouden als de stakers volhouders blijken te zijn? Ik moet er maar niet te lang over nadenken…

Afgelopen week zat ik met een groepje Beniners en een expert uit Nederland om de tafel om een benchmark te ontwerpen voor gemeenten in Benin op het gebied van water. De bedoeling is dat gemeenten met elkaar vergelijken, op verschillende punten, hoe zij functioneren en hoe hun dienstverlening is op gebied van water. Door de verschillen tussen de gemeenten te bespreken kunnen zij deze enerzijds in de context plaatsen, en anderzijds leren van elkaars successen en fouten. De ene gemeente zal misschien meer geld kwijt zijn dan de ander per waterpomp omdat de pompen dieper geslagen moeten worden om goed drinkwater op te pompen, iets om rekening mee te houden wanneer je de cijfers interpreteert. Tegelijkertijd kan deze gemeente door de moeilijkheid misschien juist een hele goede oplossing gevonden hebben voor het probleem, waar anderen van kunnen leren.

De groep gaf aan dat benchmarken naar hun idee een mooie tool is om de Beninse gemeenten te helpen naar verbetering en verandering. Maar uiteraard kwamen er ook een paar discussie punten naar voren die wij in Nederland niet zouden verzinnen:

• Waar Nederlandse gemeenten nog wel eens proberen zich mooier voor te doen, kwam hier direct ter sprake dat gemeenten het functioneren slechter zouden omschrijven om donoren te overtuigen dat meer hulp nodig is…

• Er werd uitvoerig gesproken over het oplossen van de ‘panne’, kapotte waterpompen, want ja, hoeveel pompen er in een dorp staan zegt weinig als een groot deel niet functioneert. Wat zijn belemmerende factoren om deze pompen te repareren? Zijn er wel onderdelen aanwezig om de pomp te maken, en zo ja, zijn die onderdelen wel van kwaliteit, of is het Chinese makelij die het enkele dagen later weer begeeft?

• Een pomp die goed functioneert, is dat 24/7 all year round? Levert de pomp ook water in het droge seizoen? En heeft die pomp consumenten voor het gehele jaar? Of gebruiken de gebruikers in de regentijd hun regenton, zodat degene die het pomp exploiteert zonder inkomsten zit?

Laten we hopen dat de gemeenten in de toekomst van elkaar kunnen leren en deze problemen het hoofd kunnen gaan bieden….vooralsnog geniet ik van het uitblijven van de voorspelde staking, en realiseer mij extra goed hoe fijn het is dat dankzij de stroom mijn computer het doet, er internet is, de fan een bescheiden briesjes blaast, vanavond het licht aankan en wij beide hopelijk na een partijtje tennis onder de hete zon ons onderdompelen in een verkoelende douche!

Daniel Coconut-cutter Ile

Er zwemmen heel veel visjes in de zee; vandaag de dag inclusief drie rare witte visjes (met een daarvan in het bijzonder;)) aan de Ghanese kust om precies te zijn. Een etmaal geleden werden deze visjes door een voortdenderende bus met herkomst Cotonou en bestemming Abidjan uitgespuugd op een duister kruispunt. Er volgde een hobbelige taxi-rit, veraangenaamd door Koos Albers en gelijkwaardige Hollandse toppers die per ceedee ooit als presentje bij de koop aan het afgedankte vehicuul waren toegevoegd. Gelijk met de eerste zonnestralen wist het drietal een goedkeurende blik op het kokosnoten strand van Green Turtle Logde te laten vallen.

Buiten het eventueel missen van die perfecte golf (wat je het bijzondere gevoel geeft als ware je met je body board een wasmachine binnengeslopen), het ontlopen van een overschot aan zonnestralen en het mislopen van je gids voor een bezoek aan de lagune, rest hier weinig om je druk om te maken. Wij laten ons dan ook ontspannen achterover vallen in de armen van het personeels-legioen. Interessante overdenkingen vallen ons ten deel wanneer het gespreide bedje ondanks de vele werkende handjes niet zo makkelijk op te maken blijkt.

Enkele hilarische en wenkbrauw-doen-fronsende ‘problemen’ doen zich voor waar het personeel zich geen raad mee weet. Zo kent Afrika vaak geen tijd, maar op dit paradijselijke plekje kan enkel tussen 4 en 5 ’s middags the sapper (restaurant ‘ the Last Sapper’ ) besteld worden. Logisch dus dat met enkel kipgerechten op de kaart de kippen om 17.25 uur uitverkocht zijn . Het woord vegetarisch komt duidelijk in de lokale vocabulaire niet voor en met veel tegenzin en veel aanmoediging en geboden inspiratie worden broodjes en pommes frites uiteindelijk uit de hoed getoverd.
Geouwehoer onder het drinken van een Africoco cocktail met de barman geeft ons nieuwe inzichten in the tips and tricks van het Ghanese horeca personeel: je kan maar beter een dienst in de avond dan ochtend draaien. s’ Ochtends moet je de aanwezige gasten (toch zeker tien man sterk) zowel bij ontbijt als lunch van drank voorzien, en ’s avonds staat daar enkel het diner tegenover. Dat weegt toch duidelijk op tegen de ongemakken die de avondlijke muggen met zich meebrengen.

Initiatief nemen, verantwoordelijkheid dragen, inspringen op onverwachte zaken en het gezamenlijk draaiend houden van een tent lijken geen aangeboren trekjes.

Zodoende dient het hypen van taakgericht werken zich bij ons aan als oplossing. Wat nu als we Daniel Ile, de plaatselijke kokosnoten-man kunnen opleuken als de man die alles met kokosnoten kan! Met sjiek handwerktuig om zijn taakje uit te voeren en wat mooie trucjes om zijn toneelstukje op te voeren, kan Daniel zich vol overgave storten op de kokosnoot-drinkende gasten. Als aanmoediging bestel ik er alvast eentje. Wij zien de afname van de in overvloed aanwezige cocos al omhoogschieten, de tevreden clientèle niet te vergeten.

Zolang ik nog steeds op Daniel de Coconut-cutter Ile wacht heb ik toch maar even een colaatje voor mijn rekening genomen en begeef mij weer met de andere visjes in de woest-wilde zee. Het leven is goed aan de Ghanese kust!